Begrippen Inleiding Verantwoordelijke Organisatie

Profession (professie): Volgens Laasch een gespecialiseerd beroep in dienst van de samenleving en de wereld, zoals de medische of juridische professie.
Professioneel management: Managementpraktijk uitgevoerd met professioneel gedrag en gericht op doelen die samenleving en wereld dienen; managen op een ethische, verantwoordelijke en duurzame manier.
Managementpraktijken: Activiteiten die managers gewoonlijk uitvoeren, zoals werven, budgetteren of marketing; ze kunnen de wereld verbeteren of schaden.
Management innovation: Uitvinding en invoering van een managementpraktijk die breekt met wat normaal is, zoals Arkwrights fabrieksproductie of Patagonia's demarketing.
Old-world management: Onprofessionele managementpraktijken die de grote problemen van de wereld negeren of eraan bijdragen, bijvoorbeeld shareholder-value management en beoordeling op kwartaalcijfers.
Transition-world management: De huidige fase waarin professionele praktijken worden vernieuwd om wereldproblemen aan te pakken, vaak in conflict met nog dominante old-world praktijken.
New-world management: Toekomstbeeld waarin management de old-world praktijken heeft verdrongen en een professie is geworden in dienst van een stabiliserende wereld.
Planetaire grenzen: Negen ecologische drempels die, als ze overschreden worden, het voortbestaan van de mensheid op aarde bedreigen, zoals klimaatverandering en biodiversiteitsverlies.
Sustainable Development Goals (SDG's): Zeventien doelen van de Verenigde Naties voor de sociale, ecologische en economische problemen van de mensheid, te halen voor 2030.
Greenwashing: Een misleidende indruk wekken van de sociale, ecologische of ethische prestaties van een product of bedrijf; de talk komt dan niet overeen met de walk.
Friedman-argument: Het argument (Milton Friedman) dat de enige verantwoordelijkheid van managers is winst te maken voor de aandeelhouders; een belangrijke remmer van professioneel management.
Institutioneel werk: Werk om het 'normale' te veranderen, in stand te houden of een nieuwe norm te creëren, bijvoorbeeld lobbyen of het opbouwen van een managementprofessie.
Management: Het gedaan krijgen van dingen met mensen en middelen, in bedrijven maar ook in ngo's, overheid of een studieproject.
Management uitvoeren (practicing management): Samenwerken met mensen en middelen om op een effectieve en efficiënte manier prestaties te bereiken in lijn met vooraf vastgestelde doelen.
Effectiviteit: De mate waarin het managementproces bijdraagt aan de vooraf gestelde doelen: de goede dingen doen.
Efficiëntie: De verhouding tussen de ingezette middelen en het managementresultaat: de dingen goed doen, met zo weinig mogelijk middelen.
Materials: De 'spullen' in een praktijk: fysieke zaken zoals tablets en vliegtuigen, maar ook managementtools zoals KPI's en scorecards.
Meanings: Waarden, oordelen, ideeën, ambities en logica's die betekenis geven aan een praktijk en haar vormen.
Competences: De vermogens van een beoefenaar die nodig zijn om een praktijk succesvol uit te voeren.
Professional management six-pack: Zes competentiedomeinen van de professionele manager: know, think, act, interact, be en become.
Modes of management: Onderscheiden, overlappende bundels praktijken, elk met een eigen object, zoals organizing, deciding, strategizing en entrepreneuring.
Academische onpartijdigheid: Het nastreven en presenteren van de waarheid zonder een politiek of moreel standpunt te promoten.
Ethiek: Het systematisch beschouwen van goed en fout aan de hand van bepaalde principes.
Moraal (morality): De normen, waarden en overtuigingen over goed en fout van een specifiek individu, groep of cultuur.
Ethisch probleem: Een kwestie die draait om goede of foute beslissingen en gedrag, vaak een conflict tussen morele normen en externe gedragscodes of regels.
Moreel dilemma: Situatie waarin goed of kwaad ter discussie staat door alternatieve handelingen met aanzienlijke effecten op jezelf en anderen; er zijn tegenstrijdige morele keuzes en het antwoord is niet vanzelfsprekend.
Genuine dilemma: Ethisch probleem waarbij men gemotiveerd is het goede te doen maar niet weet wat dat is; taak is het besluitvormingsproces te ondersteunen.
Compliance problem: Ethisch probleem waarbij duidelijk is wat goed is maar mensen zich er niet aan houden; taak is begrijpen waarom en ethische instrumenten inzetten.
Normatieve ethiek: Domein van bedrijfsethiek dat op basis van moraalfilosofie beoordeelt wat goed of fout is.
Descriptieve ethiek: Domein dat op basis van gedragspsychologie beschrijft, verklaart en voorspelt waarom mensen ethisch of onethisch handelen.
Ethics management: Domein en proces waarin managementinstrumenten worden ingezet om ethische waardecreatie en moreel excellent gedrag te bevorderen.
Consequentialisme: Ethische theorie die goed en fout beoordeelt op basis van de gevolgen van een handeling; ook teleologische ethiek genoemd.
Utilitarisme: Vorm van consequentialisme (Bentham, Mill): de juiste handeling geeft het grootste geluk voor het grootste aantal betrokkenen.
Deontologie: Ethische theorie die goed en fout beoordeelt aan de hand van plichten die voortkomen uit universele regels en hogere principes, los van de uitkomst.
Categorische imperatief: Kants toets voor moreel handelen: handel zo dat je wilt dat je handeling een universele wet wordt; aangevuld met niet-instrumentalisering en het rijk der doelen.
Deugdethiek: Ethische theorie die een beslissing goed noemt als ze voortkomt uit een deugdzaam karakter en motief; gebaseerd op Aristoteles.
Stakeholder: Individu, groep of entiteit die invloed heeft op of beïnvloed wordt door de activiteiten van een organisatie; een aandeelhouder is één type stakeholder.
Verantwoordelijk management: Management dat vrijwillig verantwoordelijkheid neemt voor zijn impact op stakeholders, met als doel het harmoniseren van stakeholderwaarde.
Piramide van Carroll: Vier categorieën verantwoordelijkheid die op elkaar voortbouwen: economisch, juridisch, ethisch en discretionair (filantropisch).
RDAP-schaal: Vier niveaus van stakeholder responsiveness: reactief (ontkennen), defensief (erkennen maar ontlopen), accommoderend (accepteren en handelen), proactief (vooruitlopen op claims).
Stakeholdermanagement: Het managen van relaties met alle groepen die een activiteit beïnvloeden of erdoor beïnvloed worden, gericht op waardecreatie voor stakeholders.
Stakeholderwaarde: De mate van tevredenheid van één of alle stakeholders van een activiteit, zoals klanttevredenheid of werknemerswelzijn.
Shared value: Waarde die tegelijk voor interne stakeholders (bedrijf) en externe stakeholders (samenleving) wordt gecreëerd.
Stakeholder assessment: Het proces van het begrijpen van stakeholders en hun relatie tot een specifieke activiteit, bestaande uit identificatie en prioritering.
Stakeholder engagement: De praktijk van interactie met stakeholders: communicatie met stakeholders en co-creatie van gezamenlijke activiteiten.
Primaire stakeholder: Stakeholder met een directe band met het bedrijf via wet, ruil of fysieke nabijheid, zoals klanten, directe leveranciers en de lokale gemeenschap.
Secundaire stakeholder: Stakeholder zonder directe band, indirect verbonden via primaire stakeholders, zoals pers, ngo's en leveranciers van leveranciers.
Salience-model (PUL): Model van Mitchell, Agle en Wood dat stakeholders prioriteert op macht (power), urgentie (urgency) en legitimiteit (legitimacy).
Definitive stakeholder: Stakeholder met macht, legitimiteit én urgentie; de hoogste prioriteit in het salience-model.
Materialiteit: Het gedeelde belang van een specifiek onderwerp voor zowel het bedrijf als de stakeholders.
Duurzame ontwikkeling: Ontwikkeling die voorziet in de behoeften van het heden zonder de behoeften van toekomstige generaties in gevaar te brengen (Brundtland).
Duurzaam management: Management dat sociaal, ecologisch en economisch kapitaal op korte, middellange en lange termijn in stand houdt en in balans brengt.
Sociaal kapitaal: Waarde belichaamd in mensen en hun relaties: menselijk kapitaal zoals kennis, vaardigheden en gezondheid, plus collectieve waarden, cultuur en welvaart.
Natuurlijk kapitaal: Hernieuwbare en niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen, inclusief niet-materiële diensten zoals bestuiving en recreatiewaarde; ook ecologisch of milieukapitaal genoemd.
Economisch kapitaal: Waarde uit materiële activa (machines), immateriële activa (merkwaarde, klantentrouw) en financiële middelen (kasstromen).
Triple bottom line: De gecombineerde sociale, ecologische en economische waarde of impact van een activiteit; People, Planet, Profit (Elkington).
Herstellend (restorative) management: Management met een netto positieve triple bottom line dat minstens één kapitaal aanvult zonder een ander uit te putten.
Footprint: De optelsom van één of meer soorten ecologische, sociale of economische impact voor een bepaalde eenheid, zoals CO2 per product.
Doughnut-model: Model met een sociaal fundament van minimale menselijke behoeften en een ecologisch plafond; daartussen ligt de veilige en rechtvaardige ruimte.
Levenscyclusmodel: Model dat de fasen van een product volgt: grondstoffen (source), maken (create), gebruik (use), en daarna hergebruik, recycling of afdanken.
Life-cycle assessment (LCA): Het in kaart brengen van ecologische, sociale en economische impact in alle fasen van productie, gebruik en einde levensduur van een product.
Organiseren: Subdelen zoals middelen, taken en activiteiten zo rangschikken dat ze een geheel vormen voor verenigde actie.
Organisatie: Een sociale structuur die is gebouwd om waarde te creëren in overeenstemming met haar doel en waarden.
Professioneel organiseren: Ethisch, verantwoord en duurzaam organiseren én organisaties vormgeven die samenleving en planeet dienen.
Decluttering: Overbodige zaken (materieel, digitaal, mentaal of relationeel) wegdoen en wat je houdt zo organiseren dat het goed bruikbaar is.
Delineating: Afbakenen wat je wel en niet doet en hoe je je eigen tijd en die van anderen gebruikt.
Delivering: De goede dingen goed en op tijd opleveren, in balans tussen net goed genoeg en perfectionisme.
Eisenhower-matrix: Matrix van urgentie en belang: urgent en belangrijk doe je nu, belangrijk maar niet urgent plan je, urgent maar onbelangrijk delegeer je, de rest schrap je.
Formele en informele structuur: De formele (harde) structuur is het officiële organogram; de informele (zachte) structuur is het werkelijke netwerk van relaties en invloed.
Mechanistisch organiseren: Top-down, gecentraliseerde en gestandaardiseerde structuren met vaste rollen, gericht op efficiëntie.
Organisch organiseren: Bottom-up, gedecentraliseerde en aanpasbare dynamiek met flexibele rollen en een platte hiërarchie.
Organisatiecultuur: De gedeelde waarden, houdingen en overtuigingen die ten grondslag liggen aan beslissingen en handelingen in een organisatie; het DNA.
Strategie: Een geïntegreerd en gecoördineerd geheel van verbintenissen en acties gericht op het bereiken van een doel.
Professionele strategie: Integratie van sociaal-ecologische factoren in het kernproces van strategievorming om sociale, ecologische en economische waarde te creëren.
Concurrentievoordeel: Een voordeel ten opzichte van concurrenten, uitgedrukt in bovengemiddelde economische waarde voor de onderneming.
Verantwoord concurrentievoordeel: Een voordeel ten opzichte van concurrenten, uitgedrukt in bovengemiddelde waardecreatie voor een bredere groep stakeholders.
PESTLE: Analyse van de macro-omgeving op politieke, economische, sociale, technologische, juridische en ecologische factoren.
Porters vijf krachten: Model voor de aantrekkelijkheid van een bedrijfstak: rivaliteit, macht van leveranciers, macht van afnemers, dreiging van toetreders en dreiging van substituten.
Waardeketen: Beschrijving van alle activiteiten van een bedrijf, verdeeld in primaire activiteiten (logistiek, operaties, marketing, service) en ondersteunende activiteiten (infrastructuur, HRM, R&D, inkoop).
VRIO: Toets of een middel concurrentievoordeel oplevert: waardevol (valuable), zeldzaam (rare), moeilijk te imiteren (inimitable) en ondersteund door de organisatie; VRIN gebruikt niet-substitueerbaar als vierde criterium.
SWOT-analyse: Samenvatting van interne sterktes en zwaktes en externe kansen en bedreigingen.
Diversificatie: Uitbreiding van het aantal bedrijfseenheden en markten; gerelateerd als de nieuwe activiteit nauw aansluit bij de bestaande, ongerelateerd als dat niet zo is.
BCG-matrix: Portfolio-instrument op basis van marktgroei en relatief marktaandeel met vier typen: star, question mark, cash cow en dog.
Porters generieke strategieën: Vier strategieën op basis van bron van voordeel (kosten of differentiatie) en reikwijdte (breed of smal): kostenleiderschap, differentiatie, kostenfocus, differentiatiefocus.
Businessmodel: De unieke formule van waardepropositie, waardecreatie, waarde-uitwisseling en waardevangst van een organisatie.
Innovatie: Het creëren, gebruiken en verspreiden van noviteiten.
Noviteit (novelty): Iets dat tot nu toe onbekend was.
Professionele innovatie: Effectief, verantwoord en in dienst van samenleving en planeet innoveren.
Ambidexteriteit: Het vermogen om tegelijk te exploreren (nieuwe noviteiten zoeken en ontwikkelen) en te exploiteren (bestaande noviteiten benutten voor waarde).
Exploratie: Praktijken gericht op het zoeken naar noviteiten en het ontwikkelen van innovaties; gericht op groei, flexibiliteit en doorbraken.
Exploitatie: Praktijken gericht op het gebruiken van een noviteit en er waarde mee genereren; gericht op efficiëntie, kosten en incrementele verbetering.
Open innovatie: Verspreid innovatieproces met kennisstromen over organisatiegrenzen heen, zowel naar binnen als naar buiten.
Chasm: De kloof in de adoptiecurve tussen de visionaire early adopters en de pragmatische early majority.
Productinnovatie: De introductie van een product of dienst die nieuw is of sterk verbeterd wat betreft kenmerken of beoogd gebruik.
Procesinnovatie: De invoering van een nieuw of sterk verbeterd productieproces of een nieuwe leveringsmethode.
Marketinginnovatie: Een nieuwe marketingmethode met grote veranderingen in ontwerp, verpakking, plaatsing, promotie of prijs.
Organisatorische innovatie: Een nieuwe organisatiemethode die verandert hoe mensen samenwerken, intern of met externe partners.
Sociale innovatie: Een innovatie die een sociale behoefte, kwestie of kans aanpakt via een nieuwe praktijk of institutie.
Ondernemerschap (entrepreneuring): De ondernemingspraktijk waarbij waarde wordt gecreëerd door middelen en een kans samen te brengen.
Professioneel ondernemen: De behoeften van de samenleving effectief omzetten in waarde, met professioneel (ethisch, verantwoord en duurzaam) gedrag.
Entrepreneurial manager: Een beoefenaar met zowel management- als ondernemerscompetentie, die kansen omzet in waarde en tegelijk middelen beheert.
Causation: Denklogica waarbij je uit gegeven middelen kiest om een vooraf bepaald doel te bereiken.
Effectuation: Denklogica waarbij je met de middelen die je hebt nieuwe mogelijke doelen bedenkt.
Bricolage: Denklogica waarbij je roeit met de riemen die je hebt: beschikbare, niet-ideale middelen op een nieuwe manier combineren om waarde te creëren.
Intrapreneurship: Leden van een bestaande organisatie die kansen grijpen om de organisatie van binnenuit te veranderen of er nieuwe externe kansen mee te benutten.
Institutioneel ondernemerschap: Ondernemen om vanzelfsprekende, geïnstitutionaliseerde praktijken te creëren of te veranderen.
Sociaal-commercieel spectrum: Reeks van traditionele non-profit, inkomstengenererende non-profit, sociale onderneming, verantwoord bedrijf, onderneming met verantwoordelijkheid tot traditionele for-profit.
Model van Timmons: Model van het ondernemersproces waarin de oprichter kans, middelen en team in balans brengt via communicatie, creativiteit en leiderschap.
Besluitvorming: De managementmode gericht op het identificeren van alternatieven en het kiezen daartussen.
Bounded rationality: Begrensde rationaliteit (Herbert Simon): het onvermogen ooit volledig rationeel te zijn door beperkte informatie, beperkte cognitieve mogelijkheden en tijdsdruk.
Satisficing: Een beslissing nemen die goed genoeg is in plaats van de optimale, met behulp van vuistregels en minimumcriteria.
Geprogrammeerde beslissing: Vaak voorkomende, gestructureerde beslissing die met een standaardprocedure wordt genomen.
Ongeprogrammeerde beslissing: Eenmalige, ongestructureerde beslissing die een echte keuze tussen alternatieven vraagt.
Logic of appropriateness: Beslissen op basis van wat gepast is voor iemand zoals jij in een situatie als deze, in plaats van op basis van gevolgen.
Rationele besluitvorming: Objectief beslissen op basis van een systematische analyse van feiten en het kiezen van de optie met de hoogste verwachte waarde.
Intuïtieve besluitvorming: Beslissen op basis van direct weten, zonder bewust te redeneren.
Creatieve besluitvorming: Nieuwe, originele en waardevolle antwoorden en opties genereren.
Relationele besluitvorming: Collectief beslissen waarbij een groep samen informatie verzamelt, meerdere waarderingssystemen gebruikt en een optie kiest.
Groepsdenken (groupthink): Het verschijnsel dat hechte groepen eensgezindheid boven kritiek stellen en daardoor slechtere beslissingen nemen.
Communiceren: De uitwisseling van informatie door middel van berichten.
Effectieve communicatie: Communicatie waarbij de boodschap correct overkomt of die de werkelijkheid beïnvloedt.
Professionele communicatie: Bekwame communicatie om op een ethische, verantwoorde en duurzame manier een positieve maatschappelijke rol te vervullen.
Frame: Een mentaal schema of lens waardoor mensen sociale situaties waarnemen en die betekenis geeft aan acties en gebeurtenissen (Goffman).
Twalking: De onlosmakelijke samenhang tussen praten (talk) en doen (walk).
Decoupling: Het loskoppelen van wat een organisatie zegt en wat zij doet, zoals bij een leugen of greenwashing.
Stakeholder information strategy: Eenrichtingscommunicatie waarbij het bedrijf vertelt maar niet luistert.
Stakeholder response strategy: Tweerichtingscommunicatie waarbij het bedrijf luistert naar feedback en zijn activiteiten aanpast.
Stakeholder involvement strategy: Dialoog waarin stakeholders bestaande activiteiten actief mee vormgeven.
Stakeholder co-creation strategy: Strategie waarbij het bedrijf openstaat voor ideeën van stakeholders en samen met hen nieuwe acties realiseert.
Leiderschap: Het aansturen van een groep mensen of een organisatie; in het boek: volgers richting geven, beïnvloeden en in staat stellen een doel te bereiken.
Folleading: De onlosmakelijke praktijken van leiden en volgen bij het nastreven van een gemeenschappelijk doel.
Professioneel folleading: Effectief volgen en leiden richting een doel dat samenleving en planeet dient, met ethisch, verantwoord en duurzaam gedrag.
Effectieve volger: Volger die actief en kritisch is: moedig, eerlijk en geloofwaardig, met zelfmanagement en toewijding aan een gemeenschappelijk doel.
Sheeple: Passieve, onkritische volgers die precies doen wat gevraagd wordt en geen initiatief tonen.
Yes people: Actieve maar onkritische volgers die het steeds met de leider eens zijn.
Alienated followers: Kritische maar passieve volgers die cynisch en ontevreden zijn geraakt.
Situationeel leiderschap: Benadering waarin leiders de mate van taaksturing en ondersteuning aanpassen aan het ontwikkelingsniveau van hun volgers (Hersey en Blanchard).
Transformationeel leiderschap: Leiderschap dat houdingen, motivatie en overtuigingen van volgers verandert via visie, inspiratie en emotionele verbinding.
Transactioneel leiderschap: Leiderschap dat eisen, rollen en verantwoordelijkheden duidelijk maakt en naleving beloont of bestraft.
International business: Commerciële transacties tussen twee of meer landen, zoals handel in goederen, diensten, kapitaal, technologie en kennis over landsgrenzen heen.
Globalisering: Het toenemende belang van wereldwijde normen, relaties en stromen; de integratie van economieën wereldwijd.
Glocalization: Mondiale activiteiten met een sterke aanpassing aan lokale omstandigheden, en lokale activiteiten die aansluiten bij mondiale omstandigheden.
Global-sourcing company: Bedrijf dat vooral in één land actief is maar wereldwijd inkoopt en daarom zijn buitenlandse leveranciers moet controleren.
Multinational firm: Bedrijf dat de nadruk legt op lokale responsiviteit en onafhankelijk lokaal management per land.
Global company: Bedrijf dat de wereld ziet als één markt met gecentraliseerde productie in enkele efficiënte fabrieken.
Transnational firm: Bedrijf dat mondiale efficiëntie combineert met lokale responsiviteit en mondiale en lokale kwesties even zwaar weegt.
Foreign Direct Investment (FDI): (Gedeeltelijk) eigendom van en zeggenschap over een buitenlandse onderneming, waarbij activa naar het buitenland worden overgebracht.
Hofstedes culturele dimensies: Zes dimensies van nationale cultuur: individualisme, machtsafstand, onzekerheidsvermijding, masculiniteit, langetermijngerichtheid en toegeeflijkheid.