Praktijkcase: drinkwaterconsumptie (RIVM / Ambaum)

In het gastcollege van Mathijs Ambaum (RIVM, Lecture 5) werd een reëel systeemdynamica-onderzoek gepresenteerd naar de dynamiek van drinkwaterconsumptie in Nederlandse huishoudens: een uitstekend voorbeeld van CLD's en archetypen in de praktijk, buiten de bedrijfssector.

Achtergrond: RIVM en drinkwateronderzoek

Organisatie: RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Aanleiding: drinkwatervoorraden onder druk; doel is de vraag te laten dalen van 128 naar 100 liter/dag.

Twee gedragsstrategieën: curtailment (minder frequent en korter douchen) en efficiency (waterbesparende apparatuur).

Onderzoeksvraag: 'Wat zijn de drijfveren en barrières van de dynamische processen die huishoudelijk drinkwaterverbruik verklaren?'

Methode: GMB + CLD + archetypes

Group Model Building met experts → CLD van drinkwaterconsumptie
Verfijning via systematische literatuurreviews
Modelinterpretatie via narratief, referentiegedrag en subsysteemanalyse
Subsystemen geanalyseerd via systeemarchetypen

Sleutelresultaten: gevonden archetypen

Subsysteem	Archetype	Kernmechanisme
Comfort	Fixes That Fail	Kortetermijncomfort (langere douche) leidt tot gewenning → hoger basisniveau → meer water
Waternorm	Success to the Successful	Twee R-loops in tegengestelde richting: waterspaargedrag vs. waterverbruiksnorm: moeilijk tegelijk te veranderen
Motivatie	Drifting Goals	Motivatie om te besparen erodeert als het effect niet zichtbaar is
Prijsdynamiek	Shifting the Burden	Gelijkende doelen met conflicterende dynamieken → beperkt effect van prijsbeleid
Respons op tekort	Band-aid Solution (Fixes That Fail)	Kortetermijnoplossingen voorkomen dat fundamentele veranderingen worden overwogen

Conclusies RIVM-onderzoek

Barrières: kortetermijnprocessen (comfort, tijdelijke oplossingen).
Drijfveren: langetermijnprocessen (normen veranderen, ervaring opdoen met besparen).
Beleid dat werkt: wettelijke vereisten (hoger leverage point) en waterbesparing normaliseren (paradigmaverandering).
Beleid dat beperkt werkt: prijsprikkels (laag leverage point: worden gecompenseerd door andere factoren).
Beperkingen van het model: geen simulatie (kwalitatief), generiek model, black-box-dynamica in subsystemen.

Wat je hiervan leert voor BAFRO

Zo analyseer je een echt beleidsrelevant probleem met CLD + archetypes.
Illustreert de beperkingen van kwalitatieve modellen: dominante loops zijn niet te kwantificeren zonder simulatiemodel.
Voorbeeld van archetypen als communicatiemiddel richting beleidsmakers.

Andere hoofdstukken van Business Analysis for Responsible Organisations

Test jezelf met oefenvragen