Onderzoeksstrategieën en onderzoeksbenadering

Onderzoeksstrategie

Het gehele plan voor het uitvoeren van het onderzoek (Bleijenbergh H3).

Zes onderzoeksstrategieën

1. Etnografie. De onderzoeker participeert en observeert gedurende langere tijd in de leefwereld van de onderzochte mensen. Geschikt om een beeld te krijgen van culturen en van hoe gedeelde betekenissen tot stand komen, en uitstekend om vast te leggen hoe een sociaal fenomeen in het dagelijks leven tot uiting komt. Werkt vanuit het emic-perspectief en is inductief: observaties en ervaringen vormen de basis voor inzichten en theorie. Volgens Myers (2020) geschikt voor organisatiecultuur; de methode komt uit de sociale en culturele antropologie (Malinowski, 1922). Verschil met de casestudy: sterkere nadruk op participerende observatie en vaak een langere duur.

2. Grounded Theory Approach (GTA, gefundeerde theoriebenadering). Nieuwe theorie ontwikkelen op basis van data in plaats van bestaande theorie te toetsen; je begint niet met een hypothese maar met dataverzameling. Gericht op het begrijpen van een sociaal verschijnsel vanuit de kennis van direct betrokkenen. Open interviews zijn de primaire methode. Epistemologisch: kennis moet verkregen worden via de mensen die betekenis geven aan het fenomeen. De werkwijze is inductief: zo min mogelijk beïnvloed door bestaande kennis.

3. Actieonderzoek. Gericht op verandering: de onderzoeker werkt samen met betrokkenen aan verbetering en produceert tegelijk wetenschappelijke kennis. Deelnemers hebben een dubbele rol: primaire informatiebron én deelnemer aan analyse, interpretatie en het doorvoeren van veranderingen. Emic, participatief en veelzijdig in dataverzameling (inductief, deductief en abductief). Verschil met praktijkgericht onderzoek: actieonderzoek levert ook een wetenschappelijke bijdrage, niet alleen een praktische oplossing.

4. Narratief onderzoek. Haalt verhalen op en laat zien hoe mensen via hun levensverhalen hun eigen werkelijkheid creëren. Verschil met GTA: bij narratief onderzoek worden interviews en gesprekken gezien als middelen waarmee mensen de sociale werkelijkheid construeren; bij GTA analyseert de onderzoeker hoe mensen betekenis toekennen aan de sociale werkelijkheid.

5. Archiefonderzoek. Gericht op het verzamelen en analyseren van documenten (brieven, notities, notulen, e-mails). Documenten vormen vaak de basis voor een beschrijving of verklaring van de ontwikkeling van een fenomeen door de tijd.

6. Casestudy. Het bestuderen van één of enkele dragers van een sociaal verschijnsel in de natuurlijke omgeving, gedurende een bepaalde periode, met diverse databronnen, om uitspraken te doen over onderliggende patronen en processen. In een casestudy komen alle kwalitatieve methoden samen (interviews, participerende observatie, documenten); het combineren daarvan heet triangulatie. Zie verder het hoofdstuk over de enkelvoudige casestudy.

Keuze voor de onderzoeksbenadering en operationalisatie

Benadering	Kenmerk	Operationalisatie
Inductief	Zo min mogelijk vooraf vastleggen, het veld zo open mogelijk benaderen. Sluit aan bij GTA.	Sensitizing concepts op basis van literatuur: niet strak geoperationaliseerd, maar genoeg om de dataverzameling richting te geven en bij te sturen.
Deductief	Theoretisch gestuurd; volgt hoe abstracte begrippen in de literatuur zijn vertaald naar iets empirisch waarneembaars.	Vooraf gedetailleerd geoperationaliseerd in een boomstructuur: concepten, dimensies (eventueel subdimensies) en indicatoren.
Abductief	Enige theoretische verwachtingen vooraf, maar tijdens dataverzameling en analyse kunnen nieuwe patronen worden gevonden.	Start met een (deductieve) structuur, met ruimte voor onverwachte bevindingen.

Overzicht deductief en inductief onderzoek

	Deductief	Inductief
Startpunt	Bestaande theorie, vooraf vastgelegde concepten en verwachtingen	Empirisch materiaal, zo min mogelijk aannames vooraf
Doel	Theorie toetsen, nuanceren of falsifiëren; oorzaak-gevolg (X naar Y) verklaren	Patronen ontdekken, nieuwe concepten of theorie ontwikkelen, betekenisgeving begrijpen
Kenmerken	Top-down, gestructureerd ontwerp, minder ruimte voor onverwachte bevindingen	Bottom-up, open en flexibel, iteratief; vraagstelling kan zich ontwikkelen
Analyse	Codeboom van abstract naar concreet	Van concreet naar abstract: open, axiaal, selectief coderen
Past bij	Positivisme, verklarend en theoriegericht onderzoek, casestudies gericht op falsificatie of theoretische herhaling	Interpretivisme, exploratief onderzoek, GTA, etnografie, narratief onderzoek, casestudies gericht op theorie- en typologieontwikkeling

Methoden van dataverzameling vergeleken

Methode	Voordeel	Nadeel
Open interview	Veel gerichte informatie in korte tijd	Kans op sociaal wenselijke antwoorden
Participerende observatie	Meer valide weergave van gedrag rond het fenomeen	Lastig om informatie over het verleden te krijgen; mensen kunnen sociaal wenselijk gedrag gaan vertonen
Documenten	Valide weergave van veranderingen; weinig risico op sociale wenselijkheid	Weinig inzicht in de ervaringen van mensen

Contact leggen kan face-to-face, telefonisch, per brief, per e-mail, via sociale media of via een contactpersoon. Verslag uitbrengen kan per mail, per post, door het rapport persoonlijk te overhandigen of door het onderzoek te presenteren.

Andere hoofdstukken van Kwalitatieve Methoden

Test jezelf met oefenvragen